Warren Bufett yatırım dünyasında bir ekole dönüşmüş  ve kendisinin yatırım anlayaşını çoğu yatırımcı örnek alarak yatırım yapmaktadır. Warren Buffett ile ilgili onlarca kitap okudum ve Yahoo Finance’ ten videolarını izledim.  Umarım herkese faydası olur.  Şimdi Warren Buffett’ a göre yatırımcıların yaptığı hataları özet şeklinde size anlatacağım. Keyifli okumalar.

    1.Çok Fazla Kaldıraç Kullanmak. Kaldıraç kullanmak büyük risk taşır ve genellikle yatırımcıları zarara uğratır. Haklı bile olsanız bir hisse de kaldıraç kullandığınız da piyasa haklı çıkmanıza yarayacak zamanı tanımayabilir size. Siz daha hiç para kazanmadan hisse düşmeye veya yükselmeye başlarsa borsa da hep duyduğumuz “Margin Call” yani teminat tamamlama çağrısı ile karşı karşıya gelir ve para kaybedebilirsiniz. Unutmayın ki piyasalar uzun süre mantıksız davranabilir. O yüzden kaldıraç kullanmaktan mümkün olduğunca uzak kalmak bence de en iyisi.

    2.Piyasayı Zamanlama. Warren Buffett piyasayı düşünmediklerini ve bireysel işletmelere odaklandıklarını söylüyor. Piyasanın genel hareketine çok odaklanmak büyük bir hata olarak görüyor. Örneklemek gerekirse; Korona Virüs salgının geleceğini kim öngörebildi? Geçmiş piyasa yükselişlerini de? Ayrıca unutmamak lazım ki piyasa yükselişleri genelde kısa bir süre içerisinde gerçekleşiyor. Bu süre içerisinde borsa da iseniz çok iyi kazanıyor değilseniz kazancınız ortalamanın altında kalıyor. O yüzden mümkün olduğunca hep borsa da olmak ve piyasaları zamanlamaya çalışmamak kazançlarımızı katlayacaktır.

    3. Satın Alma Fiyatına Bağlanmak. Yatırımcılar genellikle satın alma fiyatlarına fazla bağlanır ve bu hatayı yapmaktadırlar. Warren Buffett’ ta aynı hatayı See’s Candies’ te yaptığını itiraf eder. Hisse yükselmeye başladığında Warren’ ın eli satın almaya gitmemiş ve gelecekteki potansiyel yükselişi kaçırmıştır. Bu davranışını sonradan tanıştığı Charlie Munger sayesinde üstesinden gelebilmiştir. Açıkçası bende böyle bir hata yaptım. Ttrak hissesi düştüğünde hep aldım ama yükseliş zamanlarında alamadım. Hisse 100 TL’den başladığını hareketini 1000 TL ‘ ye kadar devam ettirdi. Bu sırada ben nereden alsaydım karda olacaktım. 500 TL iken bana pahalı gelmişti ama şimdi dönüp bakınca nerede hata yaptığımı bende görüyorum. Bu yüzden satın alma fiyatına çok bağlanmamak lazım tabi hisse pahalı değilse. Burada dikkat edilecek nokta hisse PAHALI değilse. (Pahalı olup olmadığını Temel Analiz de kendinizi geliştirerek görebilirsiniz. Birilerinin demesiyle değil.)

    4.Agresif Büyüme Tahminleri. Yüksek büyüme oranları beklemek genellikle hata olabilir. Buffett, büyümeyi her fiyatta tercih etmemeyi öneriyor. Nasıl yani? Şirket çok büyüyecek diye piyasa dalgasına kapılık hisseyi her fiyattan almamayı tavsiye ediyor. Burada önemli detay şirkete değer biçebilmekte. Bir büyüme hissesini erken saptamak önemlidir ama piyasa da bunun farkına vardı mı hisse fiyatı maalesef uçuyor. Diğer yandan agresif büyüme tahminleri de genelde Buffett’ın tercih etmediği ve olasılığını da düşük gördüğü bir gerçek. Orta ve gelişimini tamamlamış büyüklükteki bir şirketten agresif büyüme beklemek Warren tarzı değil. Ki zaten bir büyük şirket daha ne kadar agresif büyüyebilir ki ?

    5.Sürüyü Takip Etmek. Diğerlerinin yatırım kararlarını takip etmek, genellikle yanlışa götürür. Fiyatlar doğru bir şekilde değerlendirilmelidir. Bu madde bence aşırı önemli. Nedeni açık. Özellikle sosyal medyanın etkisiyle insanlar birbirlerinden çok fazlaca etkilenebiliyorlar. Ve sürü halinde hareket etme tarzı maalesef yayılıyor. Ben bunu en çok iki sene önce Eregl hissesinde görmüştüm. Sürü psikolojisine kapılıp Eregl hep yüksek kar edecek sanan bazı insanlar evlerini ve arabalarını sattılar. Ama gel gör ki bu iki sene de Eregl yatırımcısını ciddi anlamda üzdü ve negatif getiriye sebep oldu. O dönem evlerini satanlar şuan o evlerini yerine koyamadılar. Çünkü sürü halinde hareket etmenin sonucunu gördüler.

    6.Çok Fazla Çeşitlendirme Yapmak. Buffett’ a göre, iyi bir işletmeyi tanıyorsanız, portföyünüzde 6′ dan fazla olmamalıdır. Fazla çeşitlendirme performansı düşürebilir. Charlie Munger’ a 4 hisse taşımaktadır. Bunlar tabi onların düşüncesi. Gerçekten ne yaptığını bilenler için bence bu geçerli. Ben yine de en az 10 hisse tavsiye ederim. Ayrıca 30 üzeri hisse taşınması da getirinizi ciddi anlamda düşürebilir. Bununla ilgili Serkan Ünal beyin kitabından paylaştığı bir araştırma var. Türk borsalarından en yüksek getirili çeşitlendirme 30 olarak saptanmış. Daha ve daha üstü daha az getiri getirdiğini gösteren bir çalışma yapmışlar.

    7.Sürekli Aktif Olmak. Her gün yatırım yapmaya çalışmak hata yapmanıza neden olabilir. Doğru anı beklemek önemlidir. Her gün borsa yatırım yapıp al sat yapmak zaten başlı başına bir kayıp sebebi. Ayrıca Warren yatırım tarzında fırsatları beklemek gerektiğini düşünür. Ve her zaman ortaya çıkmayacağına inanır. Bu yüzdendir ki zaten uzun süreli nakit para tutmasıyla bilinir. Fırsat çıkmayana kadar alım yapmaz çıktığında ise iyi değerlendirir.

    8.Fırsatlar Evrenini Daraltmak.Yatırım yaparken fırsatları kısıtlamamak önemlidir. Dar bir alan veya sektöre odaklanmak riskli olabilir. Bazen görüyorum sadece tek bir hisse, tek bir sektöre yatırım yapan insanlar var. Bunu geçtim sadece Türkiye’deki varlıklara yatırım yapmak bile fırsatları daraltmaktır. Dünya’da binlerce hisse var. İnsanlar fırsat gördüğü ülkelere ve hisselere yatırım yapmayı değerlendirmelidir.

    9. Detaylara takılmak. Gelecekte bir işletmenin ve endüstrinin ekonomik koşullarını değerlendirmek önemlidir. Detaylara fazla takılmak hata yapmanıza neden olabilir. Warren bir işletmeye yatırım yapıp yapmayacağını 15 dakika da belirleyebileceğini söylüyor. Yani genel yapıya hızlı bir bakış bazen daha akıllıca ve sade olabiliyor. Detaylarda kaybolmak bazen ağaçları görüpte ormanı görememeye benzer diyor kendisi. Genele odaklanmanın önemini vurguluyor burada.

    10.Anladığın işlere yatırım yapmak. Warren ve Charlie bu konu da çok ciddi çizgileri olan insanlar. Anlamadıkları hiçbir işe yatırım yapmamayı tercih ediyorlar. Eğer zaten bir işletmenin ne alıp sattığını, ham madde olarak ne kullandığını, şirketin risklerinin farkında değilse yani şirketi a’dan z’ye bilmiyorsa yatırım yapmanın ciddi sonuçları olabiliyor.

    11. Ego. Ben bilirim ile yatırım yapmaktansa gerçekten bilgi ve birikiminiz yoksa Warren bu konu da çoğu kişiyi endeks fonu alması için tavsiye de bulunur. Hatta kendi eşine bile endeks fonu alması konusunda tavsiye etmesiyle bilinir. Şuan başında olduğu Berkshire Hataway şirketinin gelecek yöneticilerine de aynı tavsiyeyi veriyor. Piyasadan daha akıllı olduğunu düşünmek çoğu insan için tatmin edici olsa da getiriler konusunda maalesef öyle olmuyor.